2026 чылда назы-харының аайы-биле кымнар пенсияже үнерил?
Бо чылын камгаладылга пенсиязынче үнерде, дараазында үш чүүл турар ужурлуг: пенсия назыны чеде берген, чогуур күш-ажыл стажы бар, хууда пенсия коэффициентизи 30-ден эвээжевес болур ужурлуг.
Тываның девискээри Кыдыкы Соңгу чүктүң районнарынга деңнеттинген черлерге хамааржыр. Ооң-биле кады Тожу, Мөңгүн-Тайга кожууннар база Тере-Хөлдүң Шынаа сумузу Кыдыкы Соңгу чүкке хамааржыр. Ынчангаш бистиң республиканың чурттакчы чону, ол ышкаш үстүнде айыттынган кожууннарның чурттакчыларынга назы-харының аайы-биле камгаладылга пенсиязын эртежик доктаадып болур.
2026 чылда 1967 чылдың эр, 1972 чылдың херээжен чурттакчылары назы-харының аайы-биле пенсияже үнүп болур.
Олар Кыдыкы Соңгу чүктүң кожууннарынга 15 чылдан эвээш эвес, а аңаа деңнеттинген черлерге 20-ден эвээш эвес чылдар дургузунда ажылдаан турар ужурлуг. Күш-ажыл стажы эр улуска 25, а херээжен кижилерге 20 чыл херек.
Хөй ажы-төлдүг хамаатыларга пенсияже үнеринге чиигелделер бар бе?
Тываның 2 азы оон хөй ажы-төлдүг, 1976 чылда төрүттүнген чурттакчылары, бир эвес дараазында негелделер сагыттынган болза, 50 харлыында пенсияже үнүп болур: күш-ажыл стажы 20 чылдан эвээжевес. Соңгу чүктүң районнарынга 12 чылдан, аңаа деңнеттинген черлерге 17 чылдан эвээш эвес үе дургузунда ажылдаан болур. Бо таварылгада Соңгу чүктүң кожууннарынга болгаш аңаа деңнеттинген черлерге ажылдаан күш-ажыл стажын ниити кылдыр санавас.
5 азы оон хөй ажы-төлдү төрээш кижизиткен хөй ажы-төлдүг авалар 15 чыл стажтыг болза, 50 харлыында пенсияже үнүп болур.
Кадыы кызыгаарлыг ажы-төлдүг улус кажан пенсиялаарыл?
Чажындан кадыы кызыгаарлыг кижини 8 харлыынга чедир кижизидип өстүрген ада-иезиниң бирээзи база эртежик пенсияже үнер эргелиг. Эр улус 20-ден эвээш эвес күш-ажыл стажы-биле 55 хар, а херээжен улус 15-тен эвээш эвес стажтыг 50 харлыында болур.
Пенсияже үнеринге белеткенири-биле бодунуң хууда агар санындан ушта бижиткен медээлер-биле таныжып алыры чугула деп Социал фондунуң Тывада салбыры сагындырып турар. Ол документиде кижиниң ажылдап чораан чериниң болгаш пенсия талазы-биле эргелериниң дугайында бижиттинген. Ук ушта бижидилгени дараазында айтыгдан уштуп ап болур: www.gosuslugi.ru/600303/1/form. Бир эвес стаж дугайында медээлер дүүшпес болза, Россияның Социал фондузунуң Тыва Республикада салбырынга баргаш, херек ужурлуг бадыткаптар документилерни дужаар.
Уруглар пособиези кайы хире өскенил?
Чыл эгезинден тура Тыва Республикада амыдыраарының кудуку деңнели улгатканы-биле чаңгыс аай пособиениң хемчээли база өскен.
Чаңгыс аай пособиениң хемчээли өг-бүлениң орулгазындан хамааржыр. Ол Тывада 2026 чылда бичии уругнуң амыдыраарының кудуку хемчээли – 18 554 рубльдиң 50,75 азы 100 хуузу болур.
2026 чылдың январь 1-ден тура Тывада чаңгыс аай пособиениң хемчээлдери: 100 хуу чөпшээрептер болза, 18 554 рубль, 75 хууга – 13 915,5, а 50 хуу 9 277 рубль болур.
Чаңгыс аай пособиени социал деткимче хереглеп турар иштиг херээжен кижилерге болгаш 17 хар чедир ажы-төлге берип турар. Өг-бүлениң орулгазы бир кижиге хамаарыштыр регионда амыдыраарының кудуку деңнелин ашпас ужурлуг. Тывада ол 2026 чылдың январь 1-ден тура 19 218 рубль апарган.
Пособиени бээр дугайында шиитпирлээрде, өг-бүлениң материалдыг талазын болгаш өнчү-хөреңгизин база өөренип көөр. Пособиени чүгле өг-бүлениң улуг кежигүннери ажылдап турар, акша-шалыңныг азы чөптүг чылдагааннар-биле ажылдавайн турар болза, ынчан бээр.
Ие капиталы
2026 чылда кайы хире өскенил?
Февраль айдан тура Тывада 20 муң ажыг өг-бүлениң ие капиталы 5,6 хууга улгаткан. Россияның Социал фондузунуң Тыва Республикада эргелели сертификатта айыттынган акша-хөреңгиниң болгаш ында арткан акшаны боду-ла өстүрүптер. Ие капиталының чаа хемчээлдери: бир дугаар уругга 728 921,90 рубль, ийи дугаар уругга бир эвес ооң мурнунда сертификат албаан бол- за – 963 243,17 рубль, бир дугаар уругга ап каапкан таварылгада, ийи дугаарынга 234 321,27 рубльди немей төлеп бээр. Ие капиталының чамдык кезиин арттырып алган ада-иелер өскен 5,6 хуузун база алганнар. Ында кайы хире акша артканын Күрүнениң ачы-дуза порталындан ушта бижидилгени чагыдып алгаш, билип ап болур.
Социал фондунуң ТР-де эргелелиниң медээлеринден Ч. Саая белеткээн.
“Шын” №7 2026 чылдың февраль 26